Yozuv paydo bo'lishidan ancha oldin odamlar hisob-kitob yuritishning ilk usullarini — kesiklar, tugunlar va tosh belgilar orqali — topgan. Bular keyinchalik sanoq tizimlarining ildizi bo'ldi.

mil. av. ~20 000

Ishango suyagi

Kongoda topilgan bu babun suyagiga tushirilgan kesiklar guruhlari — sonlarni yozib borishning eng qadimgi izlaridan biri, ehtimol tub sonlar yoki oy kalendari bilan bog'liq.

mingyilliklar davomida

Tugunli tayoqchalar (tally stick)

Yog'och yoki suyakka tushirilgan kesiklar — chorva, oziq-ovqat yoki qarzni hisoblash uchun ishlatilgan eng sodda "yozma" sanoq usuli.

mil. av. ~2500

Stounxendj

Buyuk Britaniyadagi bu tosh majmuasi quyosh va oy harakatini kuzatish uchun aniq geometrik va astronomik hisob-kitoblar asosida qurilgan deb taxmin qilinadi.

yozuvdan oldin

Barmoq va tosh bilan sanash

Yozuv paydo bo'lishidan oldin odamlar barmoq, tosh yoki tugunlar yordamida sonlarni "saqlab" borishgan — bu pozitsion sanoq tizimlarining uzoq ildizi bo'ldi.